Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πρέβεζας, λόγω του αυξημένου ενδιαφέροντος, παρατείνει έως το τέλος Αυγούστου 2026, την περιοδική έκθεση στο αρχαιολογικό Μουσείο Νικόπολης με θέμα «Αρχιτεκτονική τοπίου στο Τρόπαιο της Νίκης στη Νικόπολη», η οποία διοργανώθηκε στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2025 με θέμα «Κληρονομιά και Αρχιτεκτονική: Παράθυρα στο Παρελθόν, Πόρτες στο Μέλλον».
Στον λόφο όπου ο Οκταβιανός είχε το στρατηγείο του πριν την ναυμαχία του Ακτίου ανήγειρε μετά την νίκη του επί της Κλεοπάτρας και του Αντωνίου το 31 π.Χ, το Τρόπαιο της Νίκης. Το μνημείο αναπτύσσεται σε δύο τεχνητά επίπεδα επί του λόφου.
Στο κάτω επίπεδο τοποθετήθηκαν τα χάλκινα έμβολα από τα πλοία των αντιπάλων του ως λάφυρα της ναυμαχίας. Στο ίδιο σημείο υπήρχε αναθηματική επιγραφή μήκους 54 μ., που διασώζεται αποσπασματικά, με την οποία ο Οκταβιανός αφιέρωνε τη νίκη του στους θεούς Άρη και Ποσειδώνα.
Στο άνω επίπεδο υψωνόταν τριπλή πιόσχημη στοά (porticus triplex) με κίονες δωρικού και κορινθιακού ρυθμού, πλούσια διακοσμημένη με νωπογραφίες και αρχιτεκτονικά μέλη. Το κέντρο του υπαίθριου χώρου στο άνω επίπεδο καταλάμβανε επιμήκης μνημειώδης βωμός πλούσια διακοσμημένος με σκηνές από την πομπή της νίκης του Οκταβιανού που πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη, καθώς και λάφυρα πολέμου. Ο βωμός, όπως και ο λόφος, ήταν αφιερωμένοι στον Απόλλωνα, προστάτη θεό του Οκταβιανού, μετέπειτα Αυγούστου.
Οι ανασκαφές στο Μνημείο της Νίκης του Αυγούστου στη Νικόπολη αποκάλυψαν, ολόκληρα ή σε αποσπασματική κατάσταση διατήρησης, αγγεία φύτευσης (ollae perforatae ή vasa fictilia). Σχεδόν όλα, 29 στον αριθμό, βρέθηκαν εντός της αυλής της στοάς του μνημείου (porticus triplex) στην άνω αναβαθμίδα του μνημείου και υποδεικνύουν σαφώς την ύπαρξη ενός οργανωμένου κήπου. Ακολουθούσαν την πορεία του στυλοβάτη της στοάς και εντοπίστηκαν, ανά ζεύγη, σε θέσεις έμπροσθεν των κιόνων της. Λίγα θραύσματα βρέθηκαν μετατοπισμένα από τις αρχικές τους θέσεις ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των αγγείων που ανακτήθηκαν σε 31.
Οι γλάστρες (ollae perforatae ή vasa fictilia) αποτελούν μια ειδική κατηγορία χρηστικής κεραμικής. Πρόκειται για διάτρητα δοχεία με τρύπα στον πυθμένα ή περισσότερες περιμετρικά του σώματός τους. Χρησίμευαν στην ανάπτυξη ριζικού συστήματος δέντρων ή θάμνων, καθώς τοποθετούνταν σε αυτά, ώσπου να ριζώσουν και να μεταφυτευτούν. Συνάγεται πως σχετίζονταν με το εμπόριο φυτών. Οι γλάστρες που εντοπίστηκαν στο Μνημείο έχουν όλες οπή στον πυθμένα τους, ενώ κατηγοριοποιήθηκαν βάσει του σχήματός τους και τον πηλό κατασκευής τους σε τέσσερεις τύπους.
Τα αγγεία είναι πιθανό να περιείχαν δάφνες, λόγω της στενής σχέσης μεταξύ του Αυγούστου και της οικογένειάς του και του προστάτη θεού τους, του Απόλλωνα με τον οποίο σχετίζεται το φυτό. Πράγματι, η Ιούλιο-Κλαυδιανή δυναστεία συνδέθηκε ιδιαίτερα με το εν λόγω φυτό, καθώς από τις δάφνες που αναπτύσσονταν στον κήπο της Βίλας της Λιβίας στο λόφο της Prima Porta της Ρώμης, προέρχονταν τα κλαδιά για τα θριαμβευτικά στεφάνια της Ιούλιο-Κλαυδιανής δυναστείας. Είναι πιθανό στον κήπο του Μνημείου του Αυγούστου να είχαν φυτευτεί δάφνες, ωστόσο δεν αποκλείεται η ύπαρξη και άλλων φυτών, ιδιαίτερα αναρριχητικών, τα οποία, σύμφωνα με τον Βιτρούβιο, προσέφεραν σκιά στο εσωτερικό του περιστυλίου.
Ο κήπος του Τρόπαιου της Νίκης αποτελεί μοναδικό παράδειγμα οργανωμένου κήπου της πρώιμης αυτοκρατορικής περιόδου στον ελλαδικό χώρο, το οποίο εντάσσεται σε μία ιδιαίτερη κατηγορία μνημειακών ή ιερών αλσών, γνωστά ως nemus, που δημιουργήθηκαν ή διαμορφώθηκαν από ανθρώπινη ενέργεια και ήταν εφοδιασμένα με χώρους λατρείας και εικόνες. Τέτοιοι χώροι καθιερώθηκαν κατά την εποχή του Αυγούστου τόσο στην Ιταλία, όσο και σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Σε αυτούς τους χώρους πρέπει να αναζητηθεί η απαρχή του οργανωμένου σχεδιασμού του φυσικού τοπίου (ars topiaria) και της διακοσμητικής κηποτεχνίας στον ευρωπαϊκό χώρο, για την οποία εργάζονταν εξειδικευμένοι τεχνίτες (topiarius) που φρόντιζαν πέρα από τη διαμόρφωση των φυτών και για την φροντίδα τους.
Υπεύθυνοι περιοδικής έκθεσης
Ευάγγελος Παυλίδης, Αρχαιολόγος ΕΦΑ Πρέβεζας, υποψήφιος διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης
Γεωργία Πεταρούδα, Αρχαιολόγος – Μουσειολόγος, Διδάκτορας του Ιονίου Πανεπιστημίου
