Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πρέβεζας ανακοινώνει την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης, στερέωσης και ανάδειξης του Οίκου Γεωργίου Εκδίκου («Παλάτι») και του άμεσου περιβάλλοντος χώρου του στη Νικόπολη.
Το έργο υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της Δράσης «Δημιουργία Πολιτιστικών Διαδρομών – ID 16485» του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση – NextGenerationEU.
Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν από τον Αύγουστο του 2022 έως το τέλος του 2025 από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πρέβεζας, με συνολικό προϋπολογισμό 503.452,02 ευρώ.
Η ΕΡΕΥΝΑ
Οι παρεμβάσεις στον Οίκο Γεωργίου Εκδίκου, γνωστό και ως “Παλάτι”- ένα από τα σημαντικότερα ρωμαϊκά κτηριακά συγκροτήματα της Νικόπολης, αποτέλεσαν συνέχεια προηγούμενων εργασιών και είχαν ως στόχο τη συνολική προστασία, αποκατάσταση και ανάδειξη του μνημείου. Στο πλαίσιο του έργου πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες εργασίες αποχωμάτωσης, στερέωσης, συντήρησης και διαμόρφωσης του χώρου, αποκαλύπτοντας νέα σημαντικά στοιχεία για την αρχιτεκτονική μορφή και τη διαχρονική χρήση του συγκροτήματος.
Το μνημείο αναπτύσσεται σε τρία άνδηρα – ανώτερο, μεσαίο και κατώτερο – στο φυσικό ύψωμα εντός της παλαιοχριστιανικής οχύρωσης της Νικόπολης. Οι εργασίες επικεντρώθηκαν σε κομβικά σημεία του συγκροτήματος και ανέδειξαν άγνωστες έως σήμερα πτυχές της οικίας και της εξέλιξής της από τον 1ο έως τις αρχές του 7ου αιώνα μ.Χ.
Στην περιοχή της κεντρικής εισόδου του μνημείου αποκαλύφθηκαν τμήματα της στοάς που οδηγούσε προς τον κεντρικό οδικό άξονα της Νικόπολης, τον decumanus maximus, καθώς και χώροι καταστημάτων της πρόσοψης. Οι ανασκαφικές εργασίες έφεραν στο φως πλακόστρωτα δάπεδα της αρχικής οικοδομικής φάσης της οικίας, αλλά και μεταγενέστερες επεμβάσεις που μαρτυρούν τη μακραίωνη χρήση του συγκροτήματος. Κατά την ύστερη περίοδο κατοίκησης, αρκετοί χώροι φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκαν ως καταστήματα και εργαστήρια, όπως αποδεικνύουν ευρήματα όπως κλίβανος, αποχετευτικοί αγωγοί, πρόχειρες κατασκευές και αποθηκευτικά αγγεία.
Στο εσωτερικό της οικίας ανασκάφηκαν άγνωστα έως σήμερα τμήματα των δυτικών και ανατολικών διαμερισμάτων. Στα δυτικά διαμερίσματα αποκαλύφθηκαν, μεταξύ άλλων, υπνοδωμάτια (cubiculae), χώροι διημέρευσης και χώρος ιδιωτικής λατρείας (lararium), ενώ πλησίον του λουτρού εντοπίστηκε το σύστημα θέρμανσης (praefurnium). Στα ανατολικά διαμερίσματα ήρθαν στο φως επιπλέον αίθριο με περιμετρικά διατεταγμένους χώρους, καθώς και πιθανός κήπος (hortus). Ιδιαίτερης σημασίας είναι η αποκάλυψη ψηφιδωτού δαπέδου διακοσμημένου με γεωμετρικά μοτίβα.
Στα δυτικά του περιστυλίου διερευνήθηκαν ήδη γνωστοί χώροι της οικίας και αποσαφηνίστηκε η κάτοψή τους, ενώ οι έρευνες στα δυτικά καταστήματα, στο πρανές του λόφου- αποκάλυψαν κλίμακα επενδεδυμένη με μαρμάρινες πλάκες, στοιχείο που ενισχύει την άποψη ότι τα καταστήματα αυτά ήταν διώροφα.
Ιδιαίτερα σημαντικά υπήρξαν και τα αποτελέσματα της τεκμηρίωσης του μνημείου. Εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν με νέα αρίθμηση συνολικά 74 νέες τοιχοποιίες, ενώ αποκαλύφθηκαν σε μεγαλύτερο μήκος και ύψος περισσότερες από 50 ήδη γνωστές τοιχοποιίες. Συνολικά ανασκάφηκαν και τεκμηριώθηκαν 36 νέοι χώροι και δωμάτια της οικίας, κυρίως στα δυτικά και ανατολικά διαμερίσματά της.
ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ – ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΕΙΣ – ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΙΣ
Αποκαταστάθηκαν αρκετές εκ των νέων τοιχοποιιών που ήρθαν στο φώς, οι οποίες παρουσίαζαν ιδιαίτερες δυσκολίες λόγω και της προχειρότητας της κατασκευής αρκετών εξ αυτών. Συγκεκριμένα πραγματοποιήθηκαν αρμολογήματα, στεγανώσεις, συμπληρώσεις, πληρώσεις ρωγμών σε τοιχοποιίες και αρχιτεκτονικά μέλη της οικίας.
Ακόμη, αναστηλώθηκαν δύο επιπλέον κίονες της οικίας μετά την συγκόλλησή τους, ο πρώτος στον δυτικό στυλοβάτη του περιστυλίου και ο δεύτερος στην είσοδο του χειμερινού χώρου εστίασης. Πρόκειται για σημαντικές παρεμβάσεις, καθώς ενίσχυσαν περαιτέρω την αναγνωσιμότητα του μνημείου.
Σημαντική παρέμβαση πραγματοποιήθηκε και στο μικρό νυμφαίο που βρίσκεται στα δυτικά της οικίας. Συντηρήθηκε το μοναδικό επιτοίχιο ψηφιδωτό της Νικόπολης, το οποίο παριστάνει γυμνή γυναικεία μορφή πάνω σε θαλάσσιο κήτος και διασώζεται στην κεντρική κόγχη του κτιρίου. Πλέον διακρίνονται καλύτερα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της παράστασης και οι κατασκευαστικές λεπτομέρειες του. Συντηρήσεις πραγματοποιήθηκαν και σε πληθώρα ευρημάτων που έφεραν στο φως οι έρευνες.
Οι εργασίες υλοποιήθηκαν βάσει εγκεκριμένων μελετών με τις οποίες εντάχθηκε η πράξη. Υποστηρικτικές μελέτες και συμπληρωματικές τεχνικές εκθέσεις απαραίτητες για την υλοποίησή του υποέργου εκπονήθηκαν όμως και κατά τη διάρκεια του έργου, είτε μέσω αναθέσεων σε τρίτους, είτε από το προσωπικό που εργάστηκε σε αυτό. Εκπονηθήκαν συμπληρωματικές μελέτες: α) αναστήλωσης κιόνων στο περιστύλιο, στην οροφή των Βαγενίων – Εξέδρα και στο χειμερινό τρικλίνιο, β) δομικής ενίσχυσης τοιχοποιιών Βαγενίων, υπογείου του οίκου, γ) ανάλυσης αρχαίων κονιαμάτων και προτάσεων συνθέσεων δ) κατασκευής μεταλλικού διαδρόμου με κλίμακα στον χώρο ανεφοδιασμού (posticum) του οίκου. Αυτές που δεν υλοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του έργου ή υλοποιήθηκαν μερικώς, αποτελούν παρακαταθήκη για επόμενη φάση εργασιών στο μνημείο.
Στο πλαίσιο του έργου διαστρώθηκαν οι χώροι με ειδικά υλικά για την προστασία των αρχαιοτήτων. Τέλος, επικαιροποιήθηκαν, επανασχεδιάστηκαν και αντικαταστάθηκαν οι μεταξοτυπίες των πινακίδων ενημέρωσης του χώρου, ενώ αναρτήθηκε και πινακίδα του έργου.
ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πρέβεζας ευχαριστεί το επιστημονικό και εργατοτεχνικό προσωπικό που απασχολήθηκε στο έργο: τις αρχαιολόγους Δρα Σταυρούλα Οικονόμου και Άννα Μαυρομάτη που ήταν υπεύθυνες για τις εργασίες πεδίου και τις καταγραφές ευρημάτων, την αρχιτέκτονα Δήμητρα Μαγκλάρα, υπεύθυνη για την επίβλεψη των εργασιών αποκατάστασης, τον συντηρητή Στέφανο Σακκά υπεύθυνο για την αναστήλωση των κιόνων, τον συντηρητή Γρηγόριο Παππά υπεύθυνο για την συντήρηση του επιτοίχιου ψηφιδωτού και ψηφιδωτών σπαραγμάτων δαπέδων, την οικονομικό-διοικητικό υπάλληλο Φρειδερίκη Μπαζίνα για την διοικητική και λογιστική υποστήριξη του έργου.
Ιδιαίτερα, τον επικεφαλής της ομάδας επίβλεψης και υπεύθυνο του έργου Αρχαιολόγο Ευάγγελο Παυλίδη.
Επίσης, τους εργάτες ΥΕ Σταύρο Ντόκο, Πανούση Τηλέμαχο, Δήμητρα Πάτση (μετέπειτα ΔΕ), Ευτέρπη Κουμπούλη, Δημήτριο Σφονδύλη, Γρηγόριο Περδίκη και τους εργατοτεχνίτες ΔΕ Ιωάννη Γάλλιο, Λεωνίδα Τόλη, Αμαλία Πάκου.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλονται στον εργατοτεχνίτη ΔΕ της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πρέβεζας Βασίλειο Παπαδόπουλο και στον ειδικευμένο εργάτη ΥΕ Αναστάσιο Μουρούσογλου για την ουσιαστική συμβολή τους στις εργασίες αποκατάστασης του οίκου του Εκδίκου.
Ακόμη, τους συντηρητές Κωνσταντίνο Λάμπα, Κωνσταντίνο Βλαχογιάννη, Ευαγγελία Καλιακάτσου-Παπακώστα, τους εργάτες ΥΕ Ελισάβετ Καραφέρη, Βασίλειο Κώτη και τους εργατοτεχνίτες ΔΕ Χαράλαμπο Κίτσο, Λάμπρο Παπαδιώτη και Ανδρέα Τζαχρήστα που απασχολήθηκαν για μικρό χρονικό διάστημα στο έργο.
Τέλος, θερμές ευχαριστίες οφείλονται στους υπαλλήλους των Διευθύνσεων που συνέβαλαν στην άψογη διοικητική διαχείριση του έργου: κκ. Ιωάννη Μυλωνά (Προϊστάμενο ΕΔΕΠΟΛ), Ανδρομάχη Βασιλοπούλου (ΕΔΕΠΟΛ – Μονάδα Α), Παναγιώτα Γελαδάκη (ΕΔΕΠΟΛ – Μονάδα Β), Έλενα Κουντούρη (Προϊσταμένη ΔΙΠΚΑ ) και Ανδρομάχη Κατωπόδη (ΔΙΠΚΑ).
