Γενικές Πληροφορίες
Σε απόσταση μερικών εκατοντάδων μέτρων βόρεια του Νεκρομαντείου του Αχέροντα, βρίσκεται ο λόφος του Ξυλοκάστρου, όπου εντοπίζεται η μυκηναϊκή ακρόπολη της Εφύρας. Ο χώρος ανασκάφηκε κατά διαστήματα από το 1958 έως το 1987, από τους καθηγητές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Σ. Δάκαρη και Αθ. Παπαδόπουλο, σύμφωνα με τους οποίους πρόκειται για τη σημαντικότερη εγκατάσταση και τη μοναδική έως τώρα επιβεβαιωμένη μυκηναϊκή ακρόπολη στην Ήπειρο.
Τρία επάλληλα τείχη οχυρώνουν το νότιο τμήμα του λόφου. Τα δύο πρώτα, εξωτερικό και μεσαίο, κατασκευάστηκαν με την κυκλώπεια τεχνική τον 14ο ή τον πρώιμο 13ο αι. π.Χ., ενώ το τείχος της κορυφής ανήκει χρονολογικά στην πρώιμη ελληνιστική περίοδο. Στο νότιο εξωτερικό κυκλώπειο τείχος εντοπίστηκε πύλη με προεξέχον το ανατολικό άκρο της, ώστε να σχηματίζει προστατευτικό προμαχώνα.
Τα κυριότερα όμως μνημεία της ακρόπολης εντοπίστηκαν στο πλάτωμα, που σχηματίζει το μεσαίο τείχος με τη δυτική πλαγιά του λόφου. Πρόκειται για τρεις μεγάλους προϊστορικούς ταφικούς τύμβους της τελευταίας φάσης της Εποχής του Χαλκού και το μεγάλο ελληνιστικό κτήριο διαστάσεων 16,10 X 10,5 μ. Οι τύμβοι που κάλυπταν απλούς λακκοειδείς τάφους, χρονολογούνται στον 12ο αι. π.Χ. γεγονός που τους καθιστά μοναδικά, μέχρι στιγμής, μνημεία αυτής της περιόδου στην Ήπειρο.
